Ertuğrul Tuncer
Yeminli Mali Müşavir
Köker YMM Bağımsız Denetim A.Ş.
etuncer@kokerymm.com

Asgari Kurumlar Vergisi Uygulamalarında Tam Tasdik Hizmeti Veren YMM’lerin Sorumluluğu

Kurumlar vergisi mükellefleri açısından baktığımızda iki tane farklı asgari kurumlar vergisi düzenlemesinin mevzuatımıza girdiğini görmekteyiz.

İlki “Yerel ve küresel asgari kurumlar vergisi”

İkincisi de “yurt içi /Ülkesel asgari kurumlar vergisi” uygulamasıdır.

Küresel Asgari Kurumlar Vergisi, bir OECD Vergi Modellemesi olup çok uluslu şirketlerin Türkiye’deki unsurları ve faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri kazançlar üzerinden ilave bir vergi almayı hedeflediği için “ Tamamlayıcı / telafi edici kurumlar vergisi” (Orijinal şekliyle Top-Up Tax”) olarak sıfatlandırılmıştır.

Bu düzenleme Kurumlar Vergisi Kanununa ayrı bir “Bölüm” eklenerek yapılmıştır. Aşağıda, ne olduğu, sistematiği, mükellefiyet durumu hakkında özet bilgi verilecektir.

Yurt İçi/ Yerel Asgari Kurumlar Vergisi ise sadece, “İstisnaları, İndirimleri kaldırmadan vergi geliri artırılabilir mi?” düşüncesiyle (Made in Turkey) Türkiye’de faaliyet gösteren tüm yerli ve yabancı kurumları ilgilendiren bir düzenlemedir.

Biz de bu yazımızda, Kurumlar Vergisi Tam tasdik uygulaması kapsamında Yeminli Mali Müşavirlerin, küresel ve yurt içi asgari kurumlar vergisi yönünden sorumluluklarını değerlendirmeye çalışacağız.

Bunun için, öncelikle küresel asgari kurumlar vergisi konusuna ilişkin bazı temel bilgileri vermek zorundayız. Devamında yurt içi asgari kurumlar vergisi uygulaması ve YMM’lerin tam tasdik işlemleri açısından sorumluluk sınırları üzerinde duracağız.

KÜRESEL ASGARİ KURUMLAR VERGİSİNE İLİŞKİN ÖZET BİLGİ

Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen “ Beşinci Kısımda” yer alan yerel ve küresel asgari telafi edici kurumlar vergisi hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, “Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Uygulama Genel Tebliğinde” açıklanmıştır. Konuyla ilgili detay bilgiye ulaşmak için bu Tebliği okumalısınız. Bu sayede belki, “Vergi Entelektüelleri Sınıfına (!) ” siz de kaydolabilirsiniz.

Söz konusu Tebliğde, “Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” uygulaması kapsamındaki çeşitli kavramların tanımlarına ve uygulama, hesaplama, beyan, ödeme gibi açıklamalara yer verilmiştir.

Aslında, üzerinde durmak istediğimiz konu, Ülkesel asgari kurumlar vergisindeki mükellefiyet durumu, mükellefiyetin başlama dönemi, asgari verginin hesaplanması durumu ile kurumlar vergisi beyannamesinin tasdikini kapsayan tam tasdik sözleşmesi imzalamış YMM’lerin, bu vergileme tipolojisi açısından sorumluluk taşıyıp taşımadığıdır.

Ancak, bir kurumlar vergisi ödemesi niteliğinde olmakla birlikte, Tam Tasdik yapan YMM’lerin Küresel/telafi edici asgari kurumlar vergisi açısından sorumluluklarının olup olmadığını anlatabilmek için bazı anekdot bilgileri vermemiz gerekmektedir.

Yerel ve Küresel Asgari (tamamlayıcı) Kurumlar Vergisi, modellemesini ve detaylandırmasını OECD’nin yaptığı ve halen 140 civarında ülkenin “uygulama” taahhüdünde bulunduğu, çok uluslu şirketlerin faaliyette bulundukları ülkelerde elde ettikleri kazançları başka yerlere aktararak yarattıkları ulusal matrahların aşındırılmasını önlemeyi ve faaliyet ülkesinde asgari bir vergi ödenmesini sağlamayı hedefleyen bir uygulamadır.

Vergi, çok uluslu şirketlerin bir ülkedeki uzantıları üzerinden ödenmektedir. Bu açıdan bakıldığında ilaveten hesaplanacak verginin hem YEREL hem de GLOBAL olduğu görülecektir. Bu verginin kuralları GloBe (Global Anti-Base Erosion Model Rules) kuralları olarak anılır ve yukarıda sözünü ettiğimiz Tebliğ de bu verginin kılavuzundan hazırlanmıştır.

• Verginin mükellefi, nihai ana işletmesinin konsolide finansal tablolarında yer alan yıllık konsolide hasılat tutarları, gelirin raporlandığı hesap döneminden önceki dört hesap döneminin en az ikisinde 750 milyon avro karşılığı Türk lirası sınırını geçen çok uluslu işletme grubunun bağlı işletmelerinin ilgili hesap dönemindeki kazançları yerel ve küresel Asgari Telafi edici Vergiye tabi olacaktır.
• Alınacak verginin TELAFİ EDİCİ (Top Up- Tamamlayıcı) nitelikte olması, yerel unsur üzerinden, VERGİ MATRAHINA göre hesaplanan yerel asgari vergi dışında, konsolide nihai finansal değer üzerinden hesaplanacak olan ilave vergi olmasıdır. Yani bu işletmeler hem yerel uzantıları üzerinden vergilemeye tabi olacaklar hem de ana merkezlerinde ortaya çıkan konsolide finansal tablolara göre hesaplanacak kazançtan faaliyette bulundukları ülkelere atfen hesaplayacakları tutar üzerinden ilave bir vergi ödeyeceklerdir. O nedenle bu vergi “telafi edici” olarak nitelendirilmektedir.
• Esas olan şey konsolidasyonda kullanılacak mali tabloların IFRS/UFRS tarzında hazırlanmasıdır. Vergiye ilişkin mali tablolar küresel telafi edici asgari kurumlar vergisi hesaplamasında kullanılmaz. Burada vergi matrahı değil, işletmenin servet değeri ön planda tutulur. O nedenle konsolide tablolar Finansal Raporlama tekniğine göre düzenlenir.

Bu nedenle, bir hesap döneminde, Genel Kabul Görmüş Muhasebe ilke veya prosedürlerinin uygulanması sonucu bulunan vergisel değerlerle, UFRS ilke veya prosedürü kapsamında hesaplanan tutara göre toplamda 75 milyon avro karşılığı Türk lirasını aşan bir fark varsa bu durum “önemli rekabet bozulması” olarak kabul edilmektedir.

Kafa karıştıran husus, YEREL ve KÜRESEL ASGARİ TAMAMLAYICI (TELAFİ EDİCİ) KURUMLAR VERGİSİ ifadesidir. Bu uygulama, aslen küresel asgari vergi hesaplamasına bağlı olarak bulunan ve çok uluslu şirketlerin Türkiye’deki uzantıları tarafından beyan edilecek ve ödenecek olan vergileri ifade etmektedir. Bu verginin hesaplanması 2024 yılı kazançları itibariyle başlamıştır ve 2026 yılı Ocak ayı içerisinde beyan ve ödeme konusu olacaktır.

YURT İÇİ/YEREL ASGARİ KURUMLAR VERGİSİ UYGULAMASI

Yerel Asgari Kurumlar Vergisi uygulaması,

• Kurumlar Vergisi Kanunu’nda sayılan tüm kurumlar vergisi mükelleflerini,
• Türkiye’de elde ettiği kazançları beyan eden dar mükellef kurumları,
• Tevkif suretiyle vergilendirilmiş kazançları için ihtiyari beyan yolunu tercih eden dar mükellefleri

İlgilendirmektedir..

Küresel asgari kurumlar vergisine ilişkin düzenlemeler Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen özel bir bölümde yer alırken, yerel asgari kurumlar vergisi düzenlemesi ise KVK’nun 32. Maddesinde, genel matrah ve oran maddesinde yapılmıştır.

Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen 32/C maddesindeki düzenlemeye göre;

• Öncelikle, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32 ve 32/A maddeleri hükümlerine göre normal kurumlar vergisi matrahı tespit edilerek normal kurumlar vergisi hesaplanacaktır.
• Eş zamanlı olarak, KVK’nun32/C maddesi hükümlerine uygun şekilde yurt içi / yerel asgari kurumlar vergisi de hesaplanacaktır.
• Hesaplanan normal kurumlar vergisi ile yurt içi asgari kurumlar vergisi karşılaştırılarak, yüksek olan tutar beyan edilip ödenecektir.

Küresel Asgari Kurumlar Vergisi ile Telafi Edici/tamamlayıcı Vergi uygulamasında hesaplamalar özellikle UFRS tarzı mali tablolar (Finansal Tablolar ve değerlemeler) üzerinden yapılırken, yerel asgari vergi hesaplaması vergisel değerlemelerin bulunduğu mali tablolara göre yapılmaktadır.

Vergisel mali tablolarda oluşan ticari kâr veya zarara, kanunen kabul edilmeyen giderlerin ilavesiyle ulaşılan tutardan, matrahtan indirimine izin verilen istisna ve indirimlerin ve varsa geçmiş yıl zararlarının düşülmesi suretiyle yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahına ulaşılacaktır.

Bunun için, öncelikle, hesaplanan dönem mali karı üzerinden normal vergi yükü hesaplaması yapılacaktır. (Yabancı vergi idareleri tarafından kesinti suretiyle alınan vergiler, kontrol edilen yabancı kurum kazançları üzerinden ödenen vergiler ve ana işletmenin bulunduğu vergi idaresince, Türkiye’deki sabit işyerine atfedilen kazançlar üzerinden alınan vergiler de normal vergi yükü hesabında dikkate alınacaktır.)

Vergi yükleri karşılaştırma konusunda iki husus önem taşımaktadır;

• Mali kar üzerinden yapılacak KV hesaplamasında, normal vergilendirme prosedürü uygulanacağından “ beyan olunan kazançlar üzerindeki vergi yükü” önem taşımaktadır.
• Ülkesel Asgari KV hesaplamasında ise “Düzeltilmiş Matrah” (İndirim ve ilaveler yapılarak bulunan matrah) üzerinden vergi yükü bulunacaktır.
• Dolayısıyla, vergi yüklerinin karşılaştırılmasında; normal vergi matrahı üzerinden hesaplanan ve diğer şekillerle ödenmiş vergilerin de eklendiği “normal vergi yükü” ile kanunen kabul edilmeyen harcamalar ve yine kabul edilmeyen indirim ve istisnalar eklenerek bulunacak “düzeltilmiş matrah” üzerinden asgari vergi oranı uygulanarak bulunacak “düzeltilmiş vergi yükü” karşılaştırılacaktır.

• Aynı ticari kardan hareket edilerek bulunan ülkesel asgari KV matrahı üzerinden o yıla ait oran (2025 için %10) kullanılmak suretiyle asgari kurumlar vergisi hesaplanacaktır.
• Normal KV tutarı ile düzeltilmiş hesaplanan asgari kurumlar vergisi tutarından büyük olan ödenecek kurumlar vergisi olacaktır. .

Yukarıda belirttiğimiz gibi Küresel Tamamlayıcı vergi hesaplaması 2024 yılı faaliyet kazançlarını da kapsadığı halde, Ülkesel asgari kurumlar vergisi uygulaması 2025 yılı kazançlarından başlayarak hesaplanacaktır.

Şimdi, bu temel verilerden hareket ederek, KV Beyannamesinin Tasdiki amacıyla Tam Tasdik Sözleşmesi imzalamış Yeminli Mali Müşavirlerin sorumluluk sınırlarına bir bakalım.

ASGARİ KURUMLAR VERGİSİ UYGULAMASINDA YMM’NİN SORUMLULUK ALANI

Tam Tasdik işleminde YMM’lere yüklenen sorumluluğun kaynak (Mehaz) maddesi VUK’un Mükerrer 227. Maddesidir. 3568 sayılı Yasa, mesleği düzenler. Tasdik Yetkisi genel usul hukukunda yer almaktadır.

VUK Mükerrer Madde 227’ ye göre Hazine ve Maliye Bakanlığı, Vergi beyannamelerinin yeminli mali müşavirler tarafından da imzalanması mecburiyetini getirmeye, bu mecburiyeti, beyanname çeşitleri, mükellef grupları ve faaliyet konuları itibariyle ayrı ayrı uygulatmaya yetkilidir.

Bu maddeye göre, beyannameyi imzalayan veya tasdik raporunu düzenleyen meslek mensupları, imzaladıkları beyannamelerde veya düzenledikleri tasdik raporlarında yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza, gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar.

Dolayısıyla tam tasdik işlemlerinde YMM’nin ilk sorumluluk alanı, defter ve belgelerin uyumu ile vergi ziyaına yol açan hata veya eksikliklerdir.

YMM Tasdik ve tam tasdik işlemlerinde, esas hedef vergidir. Vergiyi hedefleyen unsurların tespiti ve matrahın doğru hesaplanması ön plandadır. Bu amaca ise ancak vergi muhasebesi ve vergisel tabloların tanzimi ile ulaşılır. YMM’nin tasdik ettiği ve doğruluğundan sorumlu olduğu şey ödenecek verginin doğruluğudur.

Küresel Asgari Vergi uygulamalarında, mali tablolar değil, IFRS tarzında düzenlenmiş (Yani servet değerini hedef alan tablolara göre hesaplanmış) konsolide tablolar geçerli olacağından Türkiye’de tam tasdik sözleşmesi imzalamış YMM’nin ilgi ve yetki alanında olmayan bir durum söz konusu olacağından yanlış ya da eksik telafi edici vergi hesaplamalardan dolayı YMM’nin herhangi bir sorumluluğu olmayacaktır.

Zaten bu durumda ödenecek vergi konsolide finansal tablolar üzerinden hesaplanacağından ve asli değil telafi edici nitelikte olacağından YMM yetki ve sorumluluk alanında olmayacaktır.

Ancak Yerel/Yurt İçi (Ülkesel) asgari kurumlar vergisi açısından durum farklıdır. Hesaplanan vergi ve vergi yükü, ister normal hesaplanan isterse asgari tutar olarak ödenmesi gereken tutar olsun sonuçta tasdik olunan beyanname üzerinden hesaplanıp ödeneceğinden, tasdik yetkisi altında bir ödeme (vergileme) söz konusu olacaktır.

Bu nedenle, kurumlar vergisi tam tasdik sözleşmesi düzenleyen meslektaşlarımızın konuya duyarlı olup yerel asgari kurumlar vergisi hesaplamalarının doğruluğundan emin olmalarını tavsiye ediyoruz.

https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/ertugrultuncer/095/